Wat vandaag in Moskou gebeurt, werkt morgen door in markten, sancties en handelsstromen. In Barometer Russia duidt prof. dr. Hans van Koningsbrugge de verschuivende machtsverhoudingen – en wat die betekenen voor het internationale speelveld.

Thema van deze editie:

De kwetsbaarheid achter de Russische façade

De oorlog in Oekraïne begint steeds duidelijker door te werken in de Russische economische infrastructuur. Oekraïne heeft dit jaar gericht Russische olieraffinaderijen aangevallen. Een aanzienlijk deel daarvan is inmiddels definitief gesloten of tijdelijk buiten bedrijf. Omdat Rusland over een relatief geconcentreerd raffinagenetwerk beschikt, kunnen aanvallen op een beperkt aantal locaties snel gevolgen hebben voor de binnenlandse brandstofvoorziening.

Die gevolgen worden inmiddels zichtbaar. In de regio Moskou is het aandeel benzinestations dat nog volledig kan leveren in korte tijd sterk teruggelopen. Ook de Russische hoofdstad zelf wordt geraakt. Daarmee ontstaat een probleem dat verder gaat dan alleen energievoorziening: verstoringen van brandstof raken mobiliteit, distributie, dienstverlening en uiteindelijk het functioneren van de bredere economie.

Dat Rusland vervolgens een beroep doet op buurlanden voor aanvullende brandstofleveringen, illustreert de veranderde machtsverhouding. Kazachstan probeert daarbij nadrukkelijk een zelfstandige positie te behouden en laveert tussen Rusland, China en Europa. Voor Rusland is het strategisch ongemakkelijk dat het land voor essentiële energieproducten afhankelijker wordt van externe leveranciers. Ook pogingen om elders brandstof te verkrijgen blijken niet vanzelfsprekend succesvol wanneer prijs, kwaliteit en politieke belangen uiteenlopen.

Tegelijkertijd laat een uitgelekt scenario-rapport van Sberbank zien dat binnen delen van de Russische elite rekening wordt gehouden met een veel onzekerder toekomstbeeld dan de officiële communicatie suggereert. De scenario’s zouden slechts een beperkte kans toekennen aan een duidelijke Russische overwinning, terwijl evenmin wordt uitgegaan van een waarschijnlijke Oekraïense overwinning. Opvallend is vooral het gewicht dat wordt toegekend aan een mogelijke Amerikaanse politieke interventie of deal.

Dat wijst op een bredere ontwikkeling: Rusland probeert de oorlog niet alleen militair, maar ook politiek en maatschappelijk vol te houden, terwijl de kosten en kwetsbaarheden toenemen. De historische framing van Poetin, waarin Rusland wordt neergezet als een land dat al eeuwenlang door het Westen wordt bedreigd, past binnen die strategie. Het biedt een narratief waarmee huidige offers en economische druk kunnen worden gelegitimeerd.

Het waarschijnlijkste scenario is daarom geen snelle beslissende doorbraak, maar verdere druk op de Russische economie en infrastructuur, gecombineerd met diplomatieke manoeuvres. Voor bedrijven betekent dit dat geopolitieke risico’s niet langer uitsluitend via sanctielijsten zichtbaar worden. Ook fysieke infrastructuur, energievoorziening, logistiek en politieke besluitvorming kunnen direct onderdeel worden van het ondernemingsrisico. Deze geopolitieke risico’s werden ook al in de vorige nieuwsbrief benoemd en deze ontwikkelingen zetten zich voorlopig door.

Strategische implicaties voor ondernemers

1. Houd energie- en brandstofrisico’s breder in beeld
   Niet alleen ontwikkelen binnen Europa zijn relevant. Verstoringen van Russische raffinagecapaciteit kunnen ook de Nederlandse/Europese brandstofmarkten, transportkosten en beschikbaarheid beïnvloeden. Kijkt u maar naar wat zich momenteel in het Midden-Oosten voltrekt en hoe dit de prijs aan de benzinepomp beïnvloedt.
2. Herzie logistieke afhankelijkheden
   Aanvallen op infrastructuur kunnen transportstromen onverwacht veranderen. Bedrijven met indirecte blootstelling aan Rusland, via Centraal-Azië of omliggende handelsroutes, doen er verstandig aan alternatieve routes en leveranciers vooraf in kaart te brengen.
3. Beoordeel politieke risico’s naast sanctierisico’s
   en markt kan juridisch toegankelijk lijken, maar commercieel of politiek steeds moeilijker worden. Veranderende relaties tussen Rusland, Kazachstan, China, India, Europa en de Verenigde Staten kunnen bestaande handelsmodellen snel onder druk zetten.
4. Bereid scenario’s voor rond een mogelijke politieke deal
   Hoewel het rapport enkel suggestief is, kan een eventuele Amerikaanse of internationale doorbraak markten en verwachtingen abrupt veranderen. Ondernemers moeten zich daarom niet alleen voorbereiden op verdere escalatie, maar ook op een plotselinge wijziging van sancties, handelsstromen, grondstofprijzen en marktkansen.

Vooruitblik: waar moet u op letten?

• De Oekraïense aanvallen op Russische raffinaderijen:
  verdere schade kan de Russische brandstofvoorziening en logistiek verder onder druk zetten.
• De beschikbaarheid van brandstof in en rond Moskou:
  een verdere verslechtering zou een belangrijk signaal zijn dat de problemen doorwerken naar de binnenlandse economie.
• De rol van Kazachstan, India en andere leveranciers:
  hun bereidheid om Rusland van energieproducten te voorzien laat zien hoe de regionale machtsbalans zich ontwikkelt.
• Diplomatie en een mogelijke ‘Trumpdeal’:
  politieke initiatieven vanuit Washington en/of Brussel kunnen de verwachtingen rond sancties, handel en het verdere verloop van de oorlog aanzienlijk beïnvloeden.

Geopolitiek is geen achtergrondruis. Voor internationaal opererende ondernemers is het een strategische variabele. Barometer Russia verschijnt tweewekelijks exclusief via Exportclub Noord