Wat vandaag in Moskou gebeurt, werkt morgen door in markten, sancties en handelsstromen. In Barometer Russia duidt prof. dr. Hans van Koningsbrugge de verschuivende machtsverhoudingen – en wat die betekenen voor het internationale speelveld.

Thema van deze editie:

Van frontlinie naar Europese confrontatie

Na het bezoek van Witkoff en Kushner aan Moskou lijkt de Russische positie in de oorlog tegen Oekraïne onveranderd. Ondanks diplomatieke inspanningen vanuit Washington houdt Moskou vast aan zijn belangrijkste eisen: Oekraïne moet een andere politieke koers varen, Rusland wil zijn aanspraken op de bezette gebieden behouden en Oekraïne mag geen lid worden van de NAVO. Daarmee blijft de ruimte voor een diplomatieke doorbraak beperkt.

Tegelijkertijd bereidt Rusland zich voor op een nieuwe militaire inspanning welke komend voorjaar van de grond moet komen. De oorlog blijft daarmee in de eerste plaats een uitputtingsslag, waarbij Moskou probeert met aanhoudende militaire druk zijn doelstellingen alsnog af te dwingen. Daar staat tegenover dat Oekraïne laat zien ook diep achter het front doelen te kunnen raken. De aanval op een olieraffinaderij in Siberië, op grote afstand van het Oekraïense grondgebied, onderstreept dat de geografische grenzen van het conflict steeds minder scherp zijn.

Een tweede ontwikkeling is de informatieoorlog. De Russische politieke leiding heeft mogelijk onvoldoende zicht op de werkelijke situatie aan het front. Het voorbeeld van Sviatohirsk wordt daarbij gebruikt als illustratie van de kloof tussen de militaire werkelijkheid en de informatie die de Russische leiding bereikt. Poetin denkt dat deze stad in Russische handen is gevallen, terwijl in werkelijkheid de Oekraïense krijgsmacht alle controle heeft. Tegelijkertijd wijzen de hoge Russische personele verliezen op de zware prijs van de voortdurende militaire inspanning.

Daarmee ontstaat een paradox. Rusland blijft militair en politiek inzetten op uitputting van de vijand, terwijl Oekraïne ondanks zware druk zijn weerstand weet vol te houden. Voorstellen van Zelensky om aanvallen op energie-infrastructuur en graanexport te beperken en afspraken over de Zwarte Zee te maken, hebben geen doorbraak opgeleverd.

Een bredere confrontatie tussen Rusland en Europa begint ondertussen een steeds grotere rol te spelen in het conflict. Cyberaanvallen, sabotage, branden en andere verdachte incidenten worden beschreven als onderdelen van een patroon van hybride oorlogsvoering. Neem daarbij de Russische droneaanval op een trein nabij de Poolse grens van afgelopen zondag. Duitsland reageert daarop met maatregelen tegen Russische instellingen. Daarmee verschuift de confrontatie verder van het Oekraïense slagveld naar Europese infrastructuur, bedrijven en maatschappelijke stabiliteit. Deze tegenmaatregelen worden met name door de Duitse federale overheid genomen, een sterke tegenreactie vanuit Brussel op deze hybride oorlogsvoering blijft vooralsnog uit.

Het waarschijnlijke scenario is daarom geen snelle beëindiging van het conflict, maar een verdere verbreding ervan. Naast militaire ontwikkelingen zullen ook energievoorziening, logistiek, digitale infrastructuur, sancties en politieke eensgezindheid binnen Europa steeds belangrijker worden.

Strategische implicaties voor ondernemers

1. Beschouw geopolitiek risico als operationeel risico. 
   De beschreven sabotage, cyberincidenten en aanvallen op infrastructuur laten zien dat risico's niet beperkt blijven tot directe oorlogsgebieden. Ook Europese locaties, voorzieningen en bedrijven kunnen onderdeel worden van een bredere confrontatie.
2. Houd rekening met verdere druk op handelsstromen.
   De combinatie van sancties, beperkingen rond graanexport en aanvallen op energievoorzieningen kan internationale handelsketens kwetsbaarder maken. Bedrijven doen er verstandig aan afhankelijkheden in logistiek en toelevering scherp in beeld te houden.
3. Energie blijft een strategische kwetsbaarheid.
   Aanvallen op energie-infrastructuur spelen een belangrijke rol. Voor internationaal opererende ondernemingen betekent dit dat de continuïteit van energievoorzieningen en alternatieve scenario's onderdeel moeten zijn van het risicomanagement.
4. Volg politieke eensgezindheid in Europa.
   De vraag of Europese landen gezamenlijk reageren op Russische druk is volgens de analyse van belang. Verschillen in nationale reacties kunnen gevolgen hebben voor sancties, markttoegang en het politieke risico waarmee bedrijven rekening moeten houden. Waar de Duitse overheid met harde maatregelen komen houden andere lidstaten zich relatief gezien tegen de vlakte.

Vooruitblik: waar moet u op letten?

• De vraag of de Russische militaire druk verder wordt opgevoerd en welke gevolgen dat heeft voor het verloop van de oorlog.
• Hybride oorlogsvoering: nieuwe aanvallen of sabotage- en cyberincidenten in Europese landen en de manier waarop daarop wordt gereageerd.
• De mate waarin nationale maatregelen het Europese sanctiebeleid beïnvloeden.
• Eventuele nieuwe diplomatieke initiatieven rond energie, graanexport, de zee en een breder bestand tussen Rusland en Oekraïne.

Geopolitiek is geen achtergrondruis. Voor internationaal opererende ondernemers is het een strategische variabele. Barometer Russia verschijnt tweewekelijks exclusief via Exportclub Noord